29.09.2026

Jeśli wyjrzysz dzisiaj przez okno na parking pod blokiem, możesz dojść do wniosku, że ktoś w nocy po cichu zmodyfikował ci nerw wzrokowy, aplikując zaawansowaną zaćmę. Gdzie się podziały te krwistoczerwone sedany, błękitne hatchbacki i jadowicie zielone kombi? Wyparowały. Zamiast nich rozlewa się przed tobą morze wściekle nijakich, ołowianych brył. Nasza rzeczywistość poddała się procesowi wielkiego szarzenia, a my nawet nie zauważyliśmy momentu, w którym dobrowolnie zameldowaliśmy się w tej globalnej, wypranej z emocji poczekalni.

Głównym winowajcą tego wizualnego dramatu jest oczywiście bezlitosna, korporacyjna księgowość i nasza własna, żałosna kalkulacja. Kupując dzisiaj samochód, narożnik do salonu czy kafelki pod prysznic, zachowujemy się tak, jakbyśmy wybierali żonę wyłącznie pod kątem tego, czy za pięć lat spodoba się ona swojemu kolejnemu mężowi. Indywidualizm ostatecznie umarł na ołtarzu wartości odsprzedaży. Bierzemy smutnego, grafitowego SUV-a, bo przecież jakiś mityczny, anonimowy nabywca w przyszłości mógłby poczuć się urażony morską zielenią. Globalne łańcuchy dostaw nie znoszą ryzyka. Muszą wcisnąć dokładnie tę samą, zunifikowaną sofę w Tokio, Berlinie i na warszawskim Mokotowie, unikając jakiegokolwiek kulturowego zgrzytu. Efekt jest taki, że przestrzeń wokół nas przypomina jeden wielki katalog uśrednionych kompromisów, ekscytujący niczym gotowana, niedoprawiona pierś z kurczaka, którą wmuszam w siebie podczas kolejnej, okopowej wojny o deficyt kaloryczny.

Pół wieku temu zachłysnęliśmy się kolorowym, wtryskowym plastikiem. Wszystko musiało być jaskrawe i krzykliwe, przez co barwa uległa błyskawicznej inflacji. Przestała kojarzyć się z witalnością, a zaczęła z chińskim bazarem i rozpadającymi się w dłoniach zabawkami. W ramach pokuty współczesny modernizm zafundował nam architektoniczną ascezę. Wymieniliśmy radosny kicz na fetysz „szczerości materiału”. Zamiast koloru mamy surowy, więzienny beton, sterylną stal i szczotkowane aluminium. W technologii użytkowej chłodny metal ma głęboki sens - fantastycznie odprowadza ciepło z przegrzanego procesora i nadaje urządzeniom powagę precyzyjnych narzędzi, definitywnie odcinając je od epoki tanich błyskotek. Ale dlaczego, na litość boską, muszę wstawiać do salonu meble, które wyglądają, jakby zaprojektowano je z myślą o luksusowym krematorium?

Jest w tym wszystkim jednak jeszcze jeden, znacznie bardziej podstępny mechanizm psychologiczny. Zafundowaliśmy sobie tę monochromatyczną sterylizację, bo nasze mózgi po prostu zaczęły dymić z przeciążenia. Zredukowaliśmy fizyczną rzeczywistość do bezpiecznej, szarej ramy tylko po to, by nie przeszkadzała nam w gapieniu się w smartfony. To właśnie tam wyemigrował cały utracony kolor. Prawdziwe, jaskrawe i tętniące feerią barw życie toczy się teraz wyłącznie na sześciocalowych matrycach AMOLED. Cała reszta - nasze ulice, biura i domy - to jedynie wyciszony, popielaty filtr, mający zapewnić zszarpanemu układowi nerwowemu kruchą iluzję spokoju.

Zbudowaliśmy sobie wybitnie uniwersalny, zoptymalizowany pod algorytmy rynek. Wymuskany i do bólu profesjonalny. Skoro jednak ta zabetonowana, szara asceza ma nas tak wspaniale izolować od sensorycznego przeładowania, to dlaczego, do cholery jasnej, ja wciąż czuję się permanentnie przebodźcowany? Zamiast osiągnąć ów mityczny stan zen w moim grafitowo-białym salonie, moje tętno nieustannie wariuje, a ja z nerwów odruchowo zaczynam zajadać ten wszechobecny, cywilizacyjny lęk. Mój wewnętrzny Grubas wręcz uwielbia to rzekome „wyciszenie”, traktując stres jako doskonałe alibi do wchłaniania kolejnych paczek ciastek. Aż strach pomyśleć, co by się stało, gdyby świat dookoła nadal był tak agresywnie kolorowy, jak w dzikich latach dziewięćdziesiątych czy dwutysięcznych. Gdyby z każdego rogu atakował mnie jaskrawy róż, neonowy błękit i wściekły pomarańcz, mój układ nerwowy prawdopodobnie zaliczyłby widowiskowy restart. W ramach fizjologicznej reakcji obronnej zjadałbym na śniadanie całe osiedlowe piekarnie wraz z ich obsługą. Może więc ta wielka, smutna szarość faktycznie trzyma nas przy resztkach zdrowych zmysłów, nawet jeśli w ramach skutków ubocznych musimy to przypłacić nieustanną walką z własnym apetytem na beżowej kanapie.